دلیل انتخاب نام وبلاگ
2- و اما دلیل تخصصی صنایع: در اینجا به شرح یک واقعه می پردازم؛ شركت آي بي ام، يكي از عظيم ترين شركتهاي كامپوتري آمريكا براي نخستين بار تصميم گرفته بود بعنوان طرحي آزمايشي،برخي از قطعات خود را از ژاپن تامين كند.
اين شركت پذيرش محموله را به داشتن حداكثر سه قطعه معيوب در هر ده هزار قطعه شرط كرده بود. محموله ها همراه با يادداشت زير به آمريكا رسيد:
(ما ژاپني ها تابحال زمان زيادي را صرف كرده ايم، ولي تاكنون نتوانسته ايم از كار داد و ستد شما آمريكايي ها سر در بياوريم، با اين وجود سه قطعه معيوب همراه هر ده هزار قطعه بطور جداگانه اي بسته بندي و ارسال داشته ايم، اميدواريم مقبول افتد.)
واقعه اي كه ذكر شد نشان دهنده طرز تفكري است كه نقص و عيب در كار را نمي پذيرد.
شركت آي بي ام، يكي از عظيم ترين شركتهاي كامپوتري آمريكا براي نخستين بار تصميم گرفته بود بعنوان طرحي آزمايشي،برخي از قطعات خود را از ژاپن تامين كند.اين شركت پذيرش محموله را به داشتن حداكثر سه قطعه معيوب در هر ده هزار قطعه شرط كرده بود. محموله ها همراه با يادداشت زير به آمريكا رسيد:
(ما ژاپني ها تابحال زمان زيادي را صرف كرده ايم، ولي تاكنون نتوانسته ايم از كار داد و ستد شما آمريكايي ها سر در بياوريم، با اين وجود سه قطعه معيوب همراه هر ده هزار قطعه بطور جداگانه اي بسته بندي و ارسال داشته ايم، اميدواريم مقبول افتد.)
واقعه اي كه ذكر شد نشان دهنده طرز تفكري است كه نقص و عيب در كار را نمي پذيرد.
اين نگرش ناشي از كيفيت فراگير است كه معتقد است بجاي پذيرفتن خطا و كنترل نمودن آن و سپس رد كردن فرآورده هاي معيوب، بايد از ورود خطا و نقص در كار جلوگيري به عمل آورد.
نگرش فوق نقطه مقابل طرز تفكري است كه خطا را در فرآيندهايش مي پذيرد و آنگاه از طريق بازرسي انبوه، سعي ميكند از عبور خطا جلوگيري كند.
در واقع هر فرآيند بازرسي و كنترل چيزي نيست جز يك صافي:كه خطا و نقص را از محصول كه در نهايت متوجه مشتري بوده و باعث شكايت، برگشت كالا و ... ميشود، جدا مينمايد.
اگر خرابي در داخل سازمان كشف شود؛ ضايعات، دوباره كاري، بازرسي مجدد محصول اصلاح شده، كاهش ارزش كيفي محصول و ... جزو عوامل هزينه هستند.
چنانچه خرابي پس از انتقال به مشتري مشخص شود؛ عوامل هزينه ها عبارتند از تعويض يا تعمير محصول طبق ضمانت يا تعهد، حمل و نقل و مسائلي از قبيل از دست دادن شهرت و اعتبار.
بنابراين افزايش كيفيت يك محصول همانند افزايش هزينه هاي ايمني در توليد يك محصول و بر خلاف تصور عموم، نه تنها موجب افزايش هزينه ها نميشود، بلكه كاهش هزينه ها را نيز بدنبال دارد.
برخي كارشناسان تخمين زده اند كه با حذف هزينه هاي ناشي از ارتقا كيفيت، قيمت تمام شده كالا سي درصد كاهش مي يابد.
جلوگيري از بروز خطا بايد در مرحله طراحي صورت گيرد؛ به عبارت ديگر طراحي بايد به گونه اي انجام شود كه امكان بروز خطا در مرحله ساخت و اجرا بوجود نيايد.
بنابراين بازرسي بايد از مرحله طراحي آغاز شود و نه فقط در مرحله اجرا و ساخت محصول.
در كليه بخشهي سازمان بايد روشهاي جلوگيري از ورود خطا و نقص بررسي و كليه راه حلهاي پيشنهادي ارزيابي شود.
در حوزه فعاليتهاي كنترل كيفيت ، روشهاي عمده بازرسي را مي توان به سه گروه اصلي زير تقسيم كرد :
1ـ بازرسي قضاوتي : در اين روش بازرسي، ضايعات بعد از پايان فرآيند توليد، ازمحصولات و خدمات سالم جداسازي مي شوند. اين نوع بازرسي ها از تحويل محصولات وخدمات معيوب به مشتري جلوگيري به عمل مي آورد، اما نمي تواند نرخ ضايعات شركت را كاهش بدهد.
2ـ بازرسي اطلاعاتي : در اين روش بازرسي ، علل بروز ضايعات بررسي و از اطلاعات به دست آمده در بهسازي فرآيندهاي مربوطه به منظور كاهش نرخ خرابيها استفاده مي شود.
3ـ بازرسي علي (تعيين منبع يا علت بروز ضايعات ): در اين حالت عيب يا نقص مثلا به علت بروز يك خطاي ساده اتفاق مي افتد. با علم به اين موضوع و از طريق اعمال بازرسي صددرصد بر روي منبع بروز ضايعات ، مي توان خطا را پيش از بوجود آمدن عيب برطرف و اصلاح كرد. لذا با اين روش ميتوان به هدف توليد بي نقص دست يافت.
كنترل كيفيت صفر :ZOC
كنترل كيفيت صفر، از سه عنصر زير تشكيل شده است كه هر سه آنها شركتها را درجهت حذف عيوب و ضايعات هدايت مي كنند :
1ـ بررسي منبع يا علت بروز ضايعات ـ در اين روش ، بررسيهاي لازم بر روي عواملي صورت مي گيرد كه علت بروز خطاها هستند نه ميزان و نرخ عيوب و ضايعات به وجودآمده.
2ـ بازرسي صددرصد ـ در اين حالت ، تجهيزات ارزان قيمت خطاناپذيرسازي براي بازرسي خودكار خطاها يا عيوب موجود در شرايط عملياتي مورد استفاده قرار مي گيرند.
3ـ اقدام فوري ـ در اين حالت ، بعد از بوجود آمدن خطا، بلافاصله عمليات و فعاليتها متوقف مي شوند و تا زماني كه اشكال برطرف نشود، اجازه آغاز دوباره آنها داده نمي شود.
هر سه عنصر اصلي كنترل كيفيت صفر، درصورتي كه با دقت به كار گرفته شوند؛ باهم ، سيستمي را تشكيل مي دهند كه منجر به رسيدن به هدف توليد بي نقص ميشود.
بايد تاكيد شود كه خطاناپذيرسازي ، ابزاري براي نيل به كنترل كيفيت صفر است كه براي استفاده بهينه از آن بايد به اجزاء سه گانه تشريح شده در فوق توجه شود. اما بايد يادآوري كرد كه درجه اهميت اجزاء سه گانه روش خطاناپذيرسازي ، يكسان نيست . از اين رو مي توان وزن آنها را براساس درجه اهميتي كه در روش خطاناپذيرسازي دارند به ترتيب زير اعلام كرد:
بررسي منبع يا علت بروز ضايعات 60 درصد
بازرسي صددرصد(خطاناپذيرسازي )30 درصد
اقدام فوري 10 درصد
پس تعيين علت بروز ضايعات مهمترين قسمت اجراي روش خطاناپذيرسازي است . كه به همراه استفاده از دو قسمت ديگر امكان بهره برداري هرچه بهتر و بيشتر از امكانات اين روش را فراهم مي سازد.
خطا ناپذيري
در يك فرهنگ كوچك لغات انگليسي كه براي كودكان دبستاني ژاپن منتشر شده ،جمله كوتاه زير خودنمايي مي كند : "انسان حيواني است فراموشكار. بنابراين بيش ازآنچه فراموش مي كنيد، بياموزيد."
حقيقت آن است كه انسان فراموشكار بوده و استعداد عجيبي براي خطا كردن دارد.به طوري كه اغلب ما، افراد را به خاطر خطاهايي كه مرتكب شده اند سرزنش كرده و آنها را از اين كار باز مي داريم . اما، سرزنش كردن ، به خصوص در محيط كار، نه تنها موجب دلسرد شدن كارگران و كاركنان و كاهش انگيزه آنها مي شود، بلكه به حل مسئله نيز كمك نمي كند. از اين رو خطاناپذيرسازي روشي براي پيشگيري و اجتناب از خطاهاي ساده انساني در محيط كار است .
گرچه مفهوم خطاناپذيرسازي طي مدت طولاني به اشكال مختلف به كار مي رفته است ، اما براي اولين بار يك مهندس ژاپني به نام شي جي يو شينگو ازاين ايده به عنوان روشي موثر براي نيل به ضايعات صفر و دستيابي به هدف حذف بازرسيهاي كنترل كيفيت استفاده كرد. روشهايي را كه شينگو ابداع كرد به روشهاي خطاناپذيرسازي معروف شده اند.
انواع تجهيزات خطا ناپذيرسازي
۱ـ تعيين منبع يا علت بروز ضايعات به منظور شناسايي دليل بروز خطاها، پيش از آنكه موجب به وجود آمدن عيوب بشوند. مثال بارز در اين زمينه پين اضافي تعبيه شده روي يك دستگاه به منظور جلوگيري از اشتباه بسته شدن قطعه كار است .
2ـ بازرسي صددرصد قطعات با استفاده از يك تجهيز حساس ارزان قيمت مثل سوئيچ هاي كنترل كننده .
3ـ اقدام فوري براي متوقف كردن عمليات هنگام مشاهده خطا. مثل نصب مدار قطع كننده اي كه به طور خودكار ماشين را متوقف مي كند.
بله ، روش اول يعني پيشگيري از بروز عيوب روشي موثر است ، اما تجهيزات لازم براي پيشگيري از عيوب و توقف فوري كار نيز بخش مهمي در فرآيند كاهش عيوب به شمار مي روند.
آيا بروز خطاها اجتناب ناپذير است ؟
در يك بررسي كلي در سطح سازمانها و شركتها مشخص مي شود كه دو نگرش براي مواجهه با خطاها وجود دارد :
نگرش اول : خطاها اجتناب ناپذير هستند.
افراد هميشه خطا مي كنند، پس ما بايد بروز خطاها را طبيعي بدانيم ، ما افرادي را كه مرتكب خطا مي شوند سرزنش مي كنيم . باوجود اين طرز تلقي ، احتمالا خطاهاي زيادي در مراحل توليد خواهيم داشت . اين خطاها را بايد فقط در مراحل بازرسي نهايي و يا درشرايط خيلي بدتر، از طريق مشتري شناسايي و كشف كرد.
نگرش دوم : خطاها را مي توان حذف كرد.
هر نوع خطايي را كه افراد مرتكب مي شوند، مي توان كاهش داده و يا حذف كرد. اگراز طريق آموزشهاي مناسب و نيز اجراي يك سيستم توليدي مناسب، بر مبناي اين اصل كه خطاها هميشه قابل پيشگيري هستند از كاركنان حمايت شود، آنها حتم مرتكب خطاي كمتري مي شوند.
آيا بازرسي از طريق نمونه برداري بهترين روش است ؟
يكي از روشهاي پيشگيري از خطاها، بازرسي است. در اين مورد دو نوع اصلي از بازرسيها را مي توان مدنظر قرار داد:
بازرسي به روش نمونه برداري
مديران بعضي از كارخانجات مي گويند كه "اگر بخواهيم همه محصولات وخدماتمان را بازرسي كنيم ، تمام وقت ما را مي گيرد. لذا از آنجا كه تعداد ضايعات اندك است ، از اين رو نمونه برداري هنوز عملي ترين روش براي بازرسي است . ما سعي مي كنيم سطح كيفيت محصولات و خدماتمان را در سطح متوسط يك درصد حفظ كنيم ." البته معني اين حرف يعني آنكه ممكن است در يكصد عدد محصولي كه مشتري تحويل مي گيرد، يك خطا مشاهده شود.
در كارخانجات برتر، گرايش و طرز تلقي از بازرسي را مي توان به صورت زير تشريح كرد. "ما نمي خواهيم حتي يك عيب در محصولات وخدماتمان داشته باشيم ! ما توليد را طوري سازماندهي كرده ايم كه بتوانيم 100% محصولات و خدماتمان را به آساني بازرسي كنيم . اين بهترين روش است ."
امروزه ، حتي يك محصول معيوب نيز براي سلب اعتماد مشتري از شركت ، كافي است . براي حفظ شرايط رقابتي ، شركت بايد محصولات وخدمات خود را بدون نقص در نرخهاي ده ها و صدها هزار توليد و عرضه كند. بهترين روش براي نيل به اين مهم آن است كه توليد با هدف بازرسي 100% محصولات سازماندهي شود.
انواع خطا هاي انساني:
تقريب همه ضايعات به علت خطاهاي انساني اتفاق مي افتد. از اينرو، مي توان انواع خطاهاي انساني را به ده گروه تقسيم كرد :
1ـ فراموشي : گاهي اوقات ما وقتي كه نمي توانيم فكر خود را متمركز كنيم دچار خطا مي شويم . به عنوان مثال ، رئيس يك ايستگاه فراموش مي كند كه درب ورودي را ببندد. راه حل : تغيير نوبتي اپراتور يا كنترل بسته بودن درب در فواصل منظم .
2ـ خطاهاي مربوط به اشتباه فهميدن : ما گاهي اوقات پيش از درك كامل شرايط پيش آمده ، دچار نتيجه گيري اشتباه مي شويم . به عنوان مثال ، فردي كه از خودرو اتوماتيك استفاده نكرده است ، فكر مي كند كه ترمز اين خودرو، كلاچ آن است . راه حل : آموزش ،كنترل منظم و استانداردسازي روشهاي انجام كار.
3ـ خطاهاي موجود در شناسايي : گاهي اوقات ، به علت آنكه خيلي به يك شيئي نزديك و يا خيلي از آن دور قرار گرفته ايم در قضاوتهاي خود دچار اشتباه مي شويم . مثلا ممكن است قطر يك قطعه را كه 5mm است اشتباه 6mmببينيم . راه حل : آموزش ، مراقبت و احتياط.
4ـ خطاهاي بوجود آمده توسط تازه كاران : گاهي اوقات به علت نداشتن تجربه مرتكب خطا مي شويم . مثلا كارگر كم تجربه اي را درنظر بگيريد كه با كار آشنايي نداشته يا فقطبطور خيلي سطحي از آن اطلاع دارد. راه حل : افزايش مهارت و استانداردسازي كار.
5ـ خطاهاي خودسرانه : گاهي اوقات خطاها به اين علت به وجود مي آيند كه ما تحت شرايطي خاص تصميم مي گيريم كه به قوانين تعيين شده بي توجهي كنيم . به عنوان مثال ،سر چهار راه ، از چراغ قرمز عبور مي كنيم چون روبرو، خودرويي مشاهده نمي شود. راه حل : آموزشهاي اوليه و افزايش تجربه .
6ـ خطاهاي غيرعمدي : گاهي اوقات كم حافظه شده و مرتكب خطاهايي مي شويم ،بدون آنكه از دليل به وجود آمدن آنها اطلاع داشته باشيم . به عنوان مثال ، بعضي از افراد بدون توجه به روشن بودن چراغ قرمز از چهارراه عبورمي كنند.راه حل : هوشياري ،نظم و استانداردسازي كار.
7ـ خطاهاي مربوط به كندي در عكس العمل : گاهي اوقات به علت تاخير در قضاوت و عكس العمل ، دچار خطا مي شويم . مثلا فردي كه درحال آموزش رانندگي است دير پاي خود را روي ترمز مي گذارد. راه حل : افزايش مهارت و استانداردسازي كار.
8ـ خطاهاي مربوط به فقدان استانداردها : برخي خطاها زماني پيش مي آيند كه استانداردهاي كاري يا دستورالعملهاي مناسبي وجود ندارد. مثلا يك كارگر ممكن است اندازه گيري يك كميت مشخص را اشتباه انجام بدهد. راه حل : استانداردسازي كار وتهيه و تدوين دستورالعملهاي كاري .
9ـ خطاهاي شانسي : گاهي اوقات خطاها زماني اتفاق مي افتند كه تجهيزات با شرايطي متفاوت از آنچه كه مورد انتظار است كار مي كنند. مثلا از كارافتادگي بدون اعلام خطر. راه حل : نگهداري و تعميرات جامع پيشگيرانه و استانداردسازي كار.
10ـ خطاهاي عمدي : برخي افراد عمد دچار خطا مي شوند. نمونه هاي مربوط به اين مورد عبارتند از خرابكاري . راه حل : آموزش اصولي و برقراري نظم و ترتيب .
خطاها به دلايل متعدد اتفاق مي افتند. اما تقريب همه آنها قابل پيشگيري هستند. مشروط به آنكه همه ما با استفاده از روشهاي خطاناپذيرسازي و راه حلهاي معرفي شده در بالا،وقت كافي را براي شناسايي زمان و چگونگي رخ دادن و تعيين مراحل پيشگيري از آنها تخصيص بدهيم.
انواع ضايعات : انواع ضايعاتي كه به دليل خطاهاي انساني رخ مي دهند:
نمونه : سطوح برشكاري شده از پليسه پوشيده شده است .
علت : بعضي از كارگران / كاركنان ابزار برشي را به موقع تعويض نكرده اند.
نمونه : بد كار كردن ماشين آلات موجب معيوب شدن قطعات شده است .
علت : بازرسي منظم ماشين آلات انجام نشده است .
نمونه : تكرار خطاها موجب معيوب شدن قطعات شده است .
علت : بعضي از كارگران / كاركنان قطعه اي از يك نوع را با نوع ديگر اشتباه گرفته اند.
منبع بروز ضايعات چيست ؟: بروز ضايعات دلايل متعددي دارد كه مي توان آنها راطبق آنچه كه ذيلا آمده به ترتيب اهميت دسته بندي كرد :
1 ـ حذف برخي فرآيندها; 2 ـ خطاهاي فرآيندي ;
3 ـ خطاهاي مربوط به تنظيم قطعه كار; 4 ـ اشتباه شدن قطعات با هم ; 5 ـ قطعات اشتباه ;
6 ـ كار بر روي قطعات اشتباه 7 ـ انجام عمليات اشتباه ; 8 ـ خطاي تنظيم ; 9 ـ عدم تنظيم درست دستگاه ; 10 ـ عدم تنظيم يا آماده نبودن ابزار و قيد و بستها
اصول هشتگانه بهبودهاي اساسي براي خطاناپذيرسازي و ضايعات صفر:
الف ) نهادينه كردن كيفيت در فرآيندها
امكان توليد قطعات معيوب را حتي اگر بروز خطا حتمي باشد، از بين ببريد. اين نگرش يعني بازرسي 100% كه با استفاده از تعبيه حفاظهاي خطاناپذيرسازي بر روي جيگ ها و فرآيندها به دست مي آيد.
ب ) همه خطاهاي سهوي و عيوب را مي توان از بين برد
ما بايد بپذيريم كه خطاها اجتناب ناپذير نيستند. وقتي در اين زمينه عزم راسخي وجود داشته باشد، به اتكاء آن مي توان روشي را براي حذف همه خطاها پيدا كرد.
ج ) همين حالا جلو ادامه خطاها را گرفته و انجام درست كارها را آغاز كنيد
همه بهانه ها را كه با جملاتي مشابه جمله زير ادا مي شوند كنار بگذاريد :
<من مي دانم اين كار درست نيست اما ...>
د) بهانه نگيريد، فكر كنيد كه چطور مي توانيد كارها را درست انجام بدهيد
به جاي بهانه جويي ، بيائيد در اين مورد كه چگونه مي توان كارها را درست انجام دادفكر كنيد.
ه) يك شانس 60% براي موفقيت كافي است ـ همين الان نظر خود را اجرا كنيد!
در بهبود امور، پيش از اتخاذ اقدامات اصلاحي حتم نبايد بي عيب بود. در اين مورد علتها را تجزيه و تحليل كرده و به دنبال راه حلها باشيد. اگر راه حل شما بيش از 50%احتمال موفقيت دارد، سريع آن را اجرا كنيد. شما مي توانيد راه حل خود را تغيير داده و يا اصلاحات لازم را براساس نتايج به دست آمده از اجراي درست آن ،اعمال كنيد.
و) مي توان خطاها و نواقص را هنگامي كه همه با هم براي حذف آنها همكاري كنند، تا حدصفر كاهش داد: خطا و نقص صفر را مي توان حتي از طريق يك فرد به دست آورد. اما همكاري جمعي افرادي كه در يك شركت كار مي كنند، براي حذف اين خطاها مهم است .
ز) كار گروهي به كار فردي ارجحيت دارد: استفاده از روش توفان ذهني توسط يك نفر روشي مهم و كارساز است ، اما خرد و خلاقيتي كه بواسطه تلاش ده نفر براي حل مسايل و مشكلات به دست مي آيد، ارزشمندتر است . كار گروهي كليد اثربخشي افكاراصلاح طلبانه است .
ح ) در جستجوي علل واقعي برآئيد. در اين مورد از روش W5 و H1 استفاده كنيد((WHAT, WHERE,…
وقتي خطايي اتفاق مي افتد، حضور تعداد زيادي از بازرسان براي بررسي آن لازم نيست . به جاي اين كار، بهتر است ريشه مشكل با هدف حصول اطمينان از اينكه كليه جوانب در راه حل اتخاذ شده درنظر گرفته شده و موضوع به طور سطحي بررسي نشده است ، مورد توجه قرار گيرد. بدين منظور بهتر است در مواجهه با مسايل و مشكلات درپي پاسخ به سئوالات زير برآئيد :
ـ چرا (WHY) عيب اتفاق مي افتد؟ و براي پاسخ دادن به آن مجدد بپرسيد چرا؟
هرگز با عللي كه به راحتي به ذهن خطور مي كنند راضي نشويد. حداقل پنج بار سئوال رابا خود تكرار كنيد تا بدين ترتيب به ريشه مسايل پي ببريد. تنها بعد از انجام اين توصيه هامجدد از خود بپرسيد ما چطور مي توانيم جلو آن را بگيريم ؟ و در ادامه راه حل اتخاذ شده را به اجرا بگذاريد.
مراحل بسط و توسعه اقدامات خطاناپذيرسازي و ضايعات صفر در سطح يك شركت ـ شناسايي عدم تطابقها
ـ شناسايي علل بالقوه و بالفعل عدم تطابقها
ـ شناسايي و دسته بندي خطاهاي انساني عامل بروز خطاها
ـ شناسايي روشهاي خطاناپذيرسازي براي جلوگيري از بروز خطاها مثل رنگها،محلها،تجهيزات ، چك ليست ها، وسايل و ادوات ، ابزارها و ... .
بازرسي قضاوتي روشي است كه در آن نتيجه ها، با يك استاندارد مقايسه مي شود،اين كار موجب شناسايي عيوب مي شود اما آنها را كاهش نمي دهد. از سوي ديگر در يك بازرسي اطلاعاتي با استفاده از بازخورهاي به دست آمده از فرآيندهاي كاري ، مي توان نرخ عيوب را كاهش داد. نوع پيشرفته بازرسي اطلاعاتي ، سيستم خود كنترل است .
روش خود كنترلي ، اغلب با استفاده از تجهيزات خطاناپذيرساز و با كاهش زمان بازخور اطلاعات از طريق كشف عيوب ، كمك مي كند كه اين عيوب پيش از آنكه فرآيند توليد از حدود كنترل خارج شوند، كشف و شناسايي شوند. از سوي ديگر، بازرسي منشاءSOURCE INPECTIONمرحله بازخور را حذف كرده و خطاها را با هدف پيشگيري از وقوع مجدد آنها در اولين مرحله و محل بروز شناسايي و كشف مي كند.
باتوجه به آنچه كه گذشت ، توجه به راهبرد كنترل كيفيت صفر، از جنبه هاي مختلف بخصوص روشها و مكانيسم هاي اجرايي آن بايدمدنظر گرفته و باتوجه به شرايط و واقعيات موجود شركتها و سازمانهاي ايراني طراحي واجرا شود.
نكته مهم تاثير اجراي اين روشها بر روي ساختارهاي سازماني ، مديريتي ، كنترلي ،مالي ، اداري ، نيروي انساني ، توليدي و ... است كه بايد به طور جامع مورد توجه قراربگيرد.
پايان.
منبع مقاله:www.safework.blogfa.com